40 مین پلکان سنگی

چالش ما بین حفاظت از قلعه فلک الافلاک و بافت پیرامون آن و توسعه توریسم

 

 منتشر شده در پایگاه تحلیلی خبری کاسیت

دستیابی به توسعه تنها در قبال ارتباط متقابل میان چهار رکن اساسی توسعه یعنی توسعه اقتصادی ،اجتماعی ،فرهنگی و زیست محیطی جامه عمل خواهد پوشاند . توسعه گردشگری، فرآیندی است که با کیفیت زندگی میزبانان، تامین تقاضای بازدیدگنندگان و به همان نسبت با حفاظت منابع محیطی و انسانی در ارتباط است و یکی از مهمترین مقاصدی که توسعه توریسم را در دهه های گذشته تحت تأثیر قرار داده، یادمانهایی است که در مراکز و بافت شهری است . با توجه به اهمیت ستأثیر عوامل حفاظتی در برنامه ریزی توریسم و تعیین شاخصه آسایش حفاظتی برای گردشگر و بنای مورد بازدید این مقوله از ارزش و اهمیت زیادی برخوردار است.

این مقاله با هدف رویکردهای ما بین حفاظت از قلعه فلک الافلاک و بافت پیرامونی آن و با در نظر گرفتن الزامات دگرگونی به واسطه توسعه توریسم نوشته شده است و سعی شده در آن از سیر تحول کالبدی و کاربریهای گذشته ،راهکارهای کاربردی در جهت توسعه توریسم را با نگرش به حفاظت کالبدی با شکلی سیستماتیک مورد ارزیابی قرار گیرد و شاخصه هایی را در جهت بهبود و ساماندهی این دو امر مهم پیشنهاد کند.

به ادامه ی مطلب...

 


امروزه اکثر بناهای تاریخی شهرهای ایران به دلیل فقدان حیات ، رو به ویرانی نهاده اند برخی از این بناها در روند رو به گسترش بافت و شهرها از گذشته تا حال ، در بر دارنده تاریخ مستند هر دوره هستند .در جهت احیاء و با زنده سازی بافتها و نیز استحکام بخشی بناهای تاریخی آنها ،راهکارهایی متفاوت ارائه شده است، مداخله در بافت و فضاهای قدیمی شهری بیش از هر چیز نیازمند تغییر نگرش در برنامه ریزی و طراحی می باشد زیرا بنا یا بافت های کهن شهری دارای اندوخته میراثی با ارزشی هستند که ضمن حفاظت از آنها می توان به جریان توسعه نیز تحرک بخشید . با توجه به اینکه بیشتر بناهایی که از نظر جذب گردشگر مهم شمرده می شوند ، در این بافتها واقع شده اند، بایستی تدابیری اندیشید تا با ایجاد زمینه ورود گردشگران به بنا به عنوان یک موتور محرک، بنای تاریخی را به سمت حفاظت سوق  داد و ضمن تأمین هزینه های حفاظتی بافت ،زمینه های تحرک اقتصادی و کسب درآمد را برای شهر و شهروندان به وجود آورد

گردشگری به دلیل خصلت بین رشته ای خود قابلیت نگرشهای متفاوت را داراست و این امر سبب ارائه تعریف بسیاری از آن گردیده است و به گونه های مختلف قابل تقسیم بندی است که در اینجا بر حسب مورد بررسی گردشگری فرهنگی مد نظر نویسنده قراردارد

شورای بین المللی محوطه ها و بناها (Icomos ) گردشگری فرهنگی را شکلی از گردشگری می داند که طی آن بازدیدکننده ،به همه ی جنبه های فرهنگی در مورد یک مکان ،مقایسه سبک زندگی ،غذا ،ویژگی جغرافیایی محیط شهرها و روستاها و به ویژه بیشتر به کارکردهای فرهنگی بنا و محوطه های تاریخی و تجربه های آن می پردازد. اما چیزی که غیر قابل انکار است وجه مشترک تمامی گونه های گردشگری عامل انسانی است که همواره به منظورهای مختلف از زیستگاه اصلی خود خارج می شود تا در مکانی دیگر و سرزمینی نو، تنوع و یا تعالی در زندگی خود ایجاد کند. گردشگری باید یک فعالیت مثبت با امکان سود رساندن به جامعه و مکان و نیز بازدیدکننده شناخته شود، گردشگری فرهنگی موقعیتی است که در آن سیاست، اقتصاد، فرهنگ و مردم شناسی دخیل است، شناخت و فهم سه نیاز اصلی، بازدیدکننده ،عرضه کننده و خود میراث و سپس ایجاد راه هایی ، تا حد ممکن برای برآوردن آن نیازها به طور همزمان و مناسب در گردشگری فرهنگی ضروری است برای اینکه رضایت انسانها، نیازمند تنوع و تمایل به افزایش سطح فرهنگی از جاذبه های منحصر به فرد و افزایش شناخت تجربه و تعاملات است (تعریف کلی سازمان جهانی گردشگری).

سازمان جهانی در بیانیه گردشگری فرهنگی بین المللی به مواردی اشاره کرده است که در حفاظت یک اثر تاریخی و جلب گردشگر تأثیر به سزا دارد

1. تشویق آنهایی که با حفاظت از میراث و مدیریت آن به منظور تبیین اهمیت میراث در دسترس برای جامعه میزبان و بازدیدکنندگان آن سروکار دارد

2. تشویق و تسهیل صنعت گردشگری با تبلیغ و ارتقای مدیریت گردشگری به شیوه هایی که جلب توجه کند و مشارکت فرهنگ های زنده و میراث جامعه میزبان را افزایش دهد

3.تسهیل و تشویق یک دیالوگ میان گرایش های مرمتی و حفاظتی و صنعت گردشگری در باره اهمیت و ماهیت آسیب پذیر اماکن دارای میراث، مجموعه ها و فرهنگ های زنده و نیاز به ایجاد یک آینده مقبول برای محوطه ها

4.تشویق سیاستها و طرح های برنامه ریزی شده جهت توسعه جزئیات، اهداف معین و استراتژی های وابسته تفسیر و نمایش اماکن دارای میراث و فعالیت های فرهنگی در بافت حفاظتی و مرمتی آن ها؛

افزون بر این بیانیه، صنعت گردشگری، به طور گسترده توسط "ایکوموس" و دیگر اعضای بین المللی برای حفاظت و نگهداری صادقانه میراث تحت مدیریت و حفاظت و مرمت حمایت می شود .با استناد به بیانیه های صادر شده و تجربیات جهانی ارتباط مستقیم بین مقوله گردشگری و حفاظت کلاملا روشن است و با توجه به معانی و مفاهیم کوتاهی که ارائه شد به مقوله شهرهای فرهنگی می رسیم که با جذب هر چه بیشترگردشگر بخش چشمگیری از تاریخ و فرهنگ شهر را به بینندگان عرضه می کنند

خرم آباد شهری است با سابقه و قدمت تاریخی است.  مرکز شهر آن تا حدی منطبق بر بافت و هسته اولیه شکل گیری شهر است این امر ملزم حفافظت فعال و سیستماتیک از بنا ها و آثار با ارزش تاریخی، فرهنگی در شهر و مرکز شهر را مطرح می سازد . با در نظر گرفتن این که شناخت توانمندیها و محدودیتهای گردشگری در قلعه فلک الافلاک و بافت پیرامون آن  می تواند تاثیر سازنده ای بر برنامه ریزی مناسب گردشگری در این مجموعه و رفع مشکلات و مسائل آنها داشته باشد تردیدی وجود ندارد به منظور بهره گیری بهینه و هدفمند از نقاط قوت و بررسی و تحلیل نقاط قوت، فرصت،ضعف و تهدیدها به روش فرصتها و تقویت یا از بین بردن نقاط ضعف و تهدیدها ،راهکارهایی در جهت دستیابی به توسعه گردشگری راهکارهایی باید ارائه گردد

در اینکه شهر خرم آباد پدید ه ای تاریخی است تردیدی وجود ندارد. چنین پدیده ای نمی تواند پیشنه خود را فراموش کند از این رو رشد و توسعه فضایی کالبدی توجه به ویژگی های بومی ضروی است . بخش چشمگیری از تاریخ و فرهنگ  این شهر در کالبدی آن تجلی می یابد که نشان دهنده ارزشها ،باورها ،اعتقادات ،هنرها ،توان فنی و ساختار اجتماعی – اقتصادی و سیاسی نسلهای گذشته است بافتهای قدیمی به همراه عناصر و فضاهای شهری درون خود ،مانند شبکه معابر ،پل ها ،بازار ،مساجد و کاروانسرا ،حمام و غیره بر شکل فیزیکی و خصوصی کالبدی،ارزشهای فرهنگی، اجتماعی و، تاریخی ویژه ای را در خود نهفته است

مجموعه آثار باستانی و تاریخی درون شهر خرم آباد با عرضه عینی فرهنگ و هویت شهری به گردشگران، توریسم فرهنگی تاریخی را اشاعه خواهد داد. قلعه فلک الافلاک ،بافت قدیمی- تاریخی این شهر میراث ارزشمندی تاریخی، فرهنگی، کالبدی و ..... می باشد که خود بهترین نشانه هویت شهری است و عامل موثری در جذب گردشگری می باشد. اهمیت و ضرورت حفظ اثر ارزشمندی چون قلعه فلک الافلاک به عنوان یک پدیده نمادین، بلکه به دلیل شناخت سیر تحول و تکامل تاریخ و  روند شکل گیری شهر ،حفظ و اصالت شهری و تبین حیات شهری  همواره باید مورد توجه باشد .مداخله در این اثر و بافت پیرامون آن ضمن حفاظت از میراث به جای مانده و رعایت اصالت و هویت ،نیازمند در نظر گرفتن نیازهای ساکنین و توجه به جنبه های غیر کالبدی نظیر مسائل اقتصادی،کارکردی و اجتماعی حاکم است بنابراین توجه به فرصت ها و پتانسیل های موجود به تقویت جنبه های اقتصادی کمک می کند که از نکات کلیدی مداخله و احیا بافت پیرامون این اثر می باشد .استفاده از صنعت گردشگری به عنوان یکی از روش هایی که به تقویت بنیه اقتصادی بنا و بافت تاریخی کمک می کند به عنوان عامل محرک توسعه در محدوده مورد مداخله محسوب می شود

در این راستا درخصوص نقش رضایتمندی گردشگران در توسعه گردشگری باید خاطرنشان ساخت که نوع نگرش توریست نیز تابعی از رضایت مندی توریستی است. رضایت مندی توریستی تابعی از تأمین نیازهای یک توریست در جامعه میزبان است . جامعه میزبان باید نیاز به امنیت (جانی،مالی)  یک توریست را تأمین نماید بنابراین، محیط اجتماعی جامعه میزبان باید پذیرای یک توریست باشد. باتوجه به این که رضایت مندی گردشگران یکی از مهمترین عوامل رقابتی و بهترین شاخص برای تضمین رشد سودهای آتی محسوب می شود و میزان رضایت گردشگران به عنوان معیاری مهم برای سنجش کیفیت کار قلمداد می شود. به هر میزان که رضایت گردشگر و توقعات و انتظارات هنجارمند گردشگران تأمین شود به همان میزان جذب گردشگر و توسعه توریسم محقق می شود

وجود گردشگران داخلی و خارجی بر چرخه فعالیتهای مهم شهری، برای تحول فرهنگی و فراهم کردن یک تجربه شخصی و اجتماعی از میراث فرهنگی و زندگی کنونی و جامعه دیگران، امری ضروری است. گردشگری به عنوان یک نیروی مثبت در مرمت و حفظ میراث فرهنگی و طبیعی مشارکت فزایندهای دارد و میتواند ویژگیهای اقتصادی میراث را در برگیرد و آنها را در مرمت و آموزش اجتماعی و اتخاذ سیاسی موثر صرف کند. گردشگری از طریق بودجه های مولد، بخش ضروری بسیاری از اقتصادهای ملی و محلی است؛ زمانی که به صورت موفق اداره و مدیریت شود می تواند یک عامل مهم در توسعه باشد.و ضعف مدیریت می تواند اساس و ماهیت فیزیکی گردشگری را تهدید کند. وضعیت بوم شناختی و فرهنگ و سبک زندگی جامعه میزبان هم ممکن است همراه با تجربه گردشگر از محل مورد بازدید، ارزش آن را تنزل دهد. رشد و توسعه چه در حهت حفاظت از بنا و محیط پیرامون آن و چه در جهت گردشگری به مشارکت و تعاون محلی و جامعه آگاه، متخصصان مرمت، فعالان گردشگری، مالکان صاحب امکانات و سرمایه و آنهایی که طرحهای توسعه ملی را آماده می کنند، نیازمند است.

متخصصین موزه ها معتقدند، موزه ها با هدف آموزش، یادگیری، جمع آوری، محافظت، تحقیق و لذت بردن تاسیس شده اند در این میان قلعه فلک الافلاک و موزه آن نیز به عنوان یکی از پایه های اصلی صنعت گردشگری خودنمایی می کند این موزه ها در عین سلامت خود و بازدید کننده می تواند وظیفه اصلی خود که نمایش تاریخ است را به درستی انجام دهد و همچنین با شناخت قابلیتها و امکانات مختلف فرهنگی، تاریخی و خدماتی و با به کارگیری توانمندیهای نهفته در این  یادمان تاریخی می توان موجبات توجه و جلب هر چه بیشتر گردشگر داخلی و خارجی را فراهم نمود.اما در بررسی مقوله یعنی جذب گردشگر که رابطه مستقیم با زنده بودن بنا و بافت پیرامون آن دارد بیان و بررسی واژه حفاظت ضرورت دارد.

"حفاظت از لحاظ مفهومی طیف وسیعی از مداخله و برنامه ها را در بر می گیرد که با هدف حفظ میراث فرهنگی صورت می پذیرند.بر اساس این تعریف حفاظت اعم از مرمت و مرمت شهری است.حفاظت با مفاهیمی نظیر مرمت و نگهداری متفاوت است؛هرچند شباهت های فراوانی با هم دارند.اقدامات حفاظتی به گروه وسیعی از اقدامات اطلاق می شود که با هدف میراث فرهنگی صورت می پذیرد "(حفاظت و توسعه در ایران ،پیروز حناچی)

با توجه به ابعاد طبیعی، اقتصادی، اجتماعی، مدیریتی و کالبدی هدف از حفاظت از قلعه فلک الافلاک ،باید توزیع متوازن خدمات و امکانات برای جمعیت  بازدید کننده یا توریسم باشد . دستیابی به سازمان فضایی کالبدی مطلوب جهت حفظ بنا و هم ایجاد محیطی مناسب برای  توریست در چهارچوب ارزشهای فرهنگی و اجتماعی قرار می گیرد.

با توجه به تعاریفی که در بخشهای قبل ارائه شد و براساس دیدگاه های برنامه ریزی توسعه ی پایدار ، یادمان ها و ثروتهای تاریخی چون قلعه فلک الافلاک تنها به عنوان میراث قلمداد نمی شوند، بلکه بهره برداری از آنها در فعالیت های اقتصادی و در امر جهانگردی دارای ارزش های کم نظیری است. از دیدگاهی دیگر و بر اساس تجارب ارزشمند جهانی، یکی از مناسب ترین روش های حفظ و نگهداری میراث تاریخی، حفظ و احیای گذشته ی آن هاست که در بخش دوم این مقاله به آن پرداخته خواهد شد

 

   + سعیده شرفی ; ۱٢:۳٩ ‎ب.ظ ; شنبه ۱٢ مهر ۱۳٩۳
comment نظرات ()